گوجه خشک در گمرک روسیه با کد تعرفه ۱۰ رقمی ۰۷۱۲۹۰۳۰۰۰ اتحادیه اقتصادی اوراسیا ثبت می‌شود و حقوق ورودی پایه آن ۱۰ درصد است. برعکس گوجه تازه، گوجه خشک در ردیف کالاهای کم‌خطر قرنطینه گیاهی قرار دارد و دریافت گواهی بهداشت گیاهی (Phytosanitary) برای ترخیص آن اجباری نیست؛ با این حال، محموله باید الزامات فنی ایمنی مواد غذایی اتحادیه (TR CU 021/2011) را به‌طور کامل تأمین کند. در داخل کشور نیز با توجه به اینکه مقررات صادرات بخش کشاورزی از اسفند ۱۴۰۴ بر اساس فهرست‌های دوره‌ای معافیت اعمال می‌شود، صادرکننده باید پیش از نهایی‌سازی قرارداد، وضعیت روز این کد تعرفه را در سامانه‌های تجارت خارجی ارزیابی کند.

گوجه خشک از نظر گمرک روسیه چه کالایی به شمار می‌آید؟

در نظام طبقه‌بندی گمرک فدراسیون روسیه، گوجه خشک ذیل سرفصل ۰۷۱۲ اتحادیه اوراسیا (سبزی‌های خشک‌شده) تعریف می‌شود و به فصل ۲۰ (سبزی‌ها و فرآورده‌های آماده یا نگهداری‌شده) ارتباطی ندارد. شرح رسمی ردیف ۱۰ رقمی این محصول عبارت است از: «گوجه‌فرنگی خشک‌شده، کامل، بریده‌شده، ورقه‌ای، پودرشده یا خردشده، اما بدون فرآوری ثانویه». قید پایانی این تعریف، مرز دقیق میان گوجه خشک با سایر محصولات مشتق‌شده را مشخص می‌سازد.

شش رقم نخست این شناسه یعنی ۰۷۱۲۹۰، در نظام هماهنگ جهانی (HS Code) معرف دسته «سایر سبزی‌های خشک» است و چهار رقم پایانی را اتحادیه اوراسیا برای تفکیک گوجه از دیگر سبزی‌ها اضافه کرده است. گفتنی است کد ۸ رقمی متناظر در اظهارنامه گمرک ایران ساختار متفاوتی دارد و باید مستقیماً از کتاب مقررات صادرات و واردات کشور استخراج شود.

همچنین بر اساس یادداشت‌های تفسیری اوراسیا، پودر گوجه‌فرنگی ناشی از خشک‌کردن رب گوجه در این بخش قرار نگرفته و به سرفصل ۲۰۰۲ منتقل می‌شود. به همین ترتیب، گوجه‌های نیمه‌خشک غوطه‌ور در روغن یا سرکه نیز در دسته محصولات فرآوری‌شده (فصل ۲۰) ارزیابی شده و گوجه تازه یا سردشده هم سرفصل مستقل ۰۷۰۲ را به خود اختصاص داده است.

صادرات گوجه تازه، گوجه خشک و رب به روسیه چه تفاوتی دارد؟

این سه فرم تجاری گوجه، وضعیت تعرفه‌ای، ریسک‌های مرزی و الزامات قرنطینه‌ای کاملاً متفاوتی در مبادی ورودی روسیه دارند و صادرکننده در صورت تغییر خط تولید، با فرآیندهای اداری متفاوتی روبه‌رو خواهد شد:

بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای نظیر روزنامه ایزوستیا و لنتا، ترکیه رقیب اصلی گوجه تازه در بازار مسکو به شمار می‌رود؛ کشوری که سهمیه صادراتی گوجه تازه‌اش به روسیه در تابستان ۱۴۰۵ تا سقف ۶۰۰ هزار تن ارتقا یافت.

از سوی دیگر، داده‌های منتشرشده از سوی پایگاه تخصصی «تومیتونیوز» نشان می‌دهد مجموع حجم صادرات رب ایران در ۱۱ ماهه نخست ۲۰۲۵ از ۲۵۹ هزار تن سال پیشین به ۱۸۴ هزار تن کاهش یافته است. پیام مدیریتی این آمارها برای صادرکننده این است که موانع، عوارض و شرایط گوجه تازه یا رب نباید بدون مبنا به حوزه گوجه خشک تعمیم داده شود.

آیا گوجه خشک برای ورود به روسیه گواهی بهداشت گیاهی می‌خواهد؟

خیر؛ مستند این موضوع، مصوبه شماره ۳۱۸ کمیسیون اتحادیه گمرکی مورخ ژوئن ۲۰۱۰ (همراه با اصلاحات اعمال‌شده در اکتبر ۲۰۲۴) است. در فهرست واحد این اتحادیه، ردیف ۰۷۱۲۹۰ (به‌استثنای بذور خاص کاشتنی ذرت شیرین) در رده محصولات کم‌خطر دسته‌بندی شده است. طبق ضوابط اوراسیا، الزام قانونی برای ارائه اصل گواهی بهداشت گیاهی صادره از کشور مبدأ صرفاً به محموله‌های طبقه‌بندی‌شده در گروه پرخطر محدود می‌شود.

البته این طبقه‌بندی به مفهوم رهاسازی بازرسی‌ها نیست؛ محموله در ایستگاه‌های بازرسی مرزی فدراسیون روسیه مشمول نظارت‌های فیزیکی، عدم آلودگی به آفات زنده و ارزیابی نمونه‌برداری خواهد بود.

در نقطه مقابل، گوجه تازه (۰۷۰۲) همچنان محموله‌ای با ریسک قرنطینه‌ای بالا تلقی می‌شود. البته شورای کمیسیون اقتصادی اوراسیا در شهریور ۱۴۰۵ الزام مربوط به ویروس موزاییک پپینو (PepMV) را برای محموله‌های تازه گوجه، فلفل و بادمجان تعدیل کرد؛ تصمیمی که پس از انتشار رسمی وارد مرحله اجرا شد، هرچند اخذ گواهی بهداشت گیاهی برای این اقلام همچنان پابرجا باقی ماند.

برای بازار روسیه کدام مدارک انطباق و برچسب لازم است؟

برای عرضه تجاری گوجه خشک در بسته‌بندی‌های صنعتی یا فروشگاهی، پایبندی به سه استاندارد و مقررات فنی اجباری اتحادیه اوراسیا الزامی است:

• مقررات فنی TR CU 021/2011 (ایمنی مواد غذایی): این مصوبه شاخص‌های باقیمانده سموم، فلزات سنگین و بار میکروبی را ارزیابی می‌کند و تأییدیه آن در قالب «اعلامیه انطباق» (Declaration of Conformity) صادر می‌گردد.
• مقررات فنی TR CU 022/2011 (برچسب‌گذاری مواد غذایی): تعیین‌کننده اصول طراحی مشخصات روی بسته‌بندی است.
• مقررات فنی TR CU 005/2011 (ایمنی بسته‌بندی): سلامت و بهداشت متریال اولیه بسته‌بندی را در مواجهه با ماده غذایی بررسی می‌کند.

بر مبنای ماده ۴ دستورالعمل برچسب‌گذاری، اطلاعات روی کارتن و سلفون باید کاملاً به زبان روسی درج شود. این موارد شامل عنوان محصول، جدول ترکیبات، وزن خالص، تاریخ دقیق تولید و انقضا، شیوه نگهداری در انبار، نشانی دقیق تأمین‌کننده و شرکت واردکننده روسی، مشخصات ارزش تغذیه‌ای و در نهایت «نشان یکپارچه گردش کالا در اتحادیه» (EAC) است که درج آن منوط به ثبت سیستمی اعلامیه انطباق خواهد بود.

حقوق ورودی و مالیات گوجه خشک در روسیه چقدر است؟

فرآیند ترخیص گوجه خشک در گمرکات روسیه مستلزم پرداخت دو هزینه قانونی است: تعرفه ورودی مصوب اتحادیه اوراسیا و مالیات بر ارزش افزوده (VAT) فدراسیون روسیه که از ژانویه ۲۰۲۶ بر اساس قانون فدرال شماره ۴۲۵ با نرخ عمومی ۲۲ درصد محاسبه می‌شود. حقوق ورودی این ردیف نیز در قالب درصدی از ارزش گمرکی کالا در مبادی ورودی اعمال می‌گردد.

مطابق ماده ۱۶۰ قانون مالیات روسیه، مالیات ارزش افزوده وارداتی بر پایه مجموع «ارزش گمرکی کالا به همراه حقوق ورودی مأخوذه» وضع می‌شود؛ برای مثال، اگر بهای گمرکی محموله‌ای ۱۰ هزار دلار تعیین گردد، حقوق ورودی آن ۱٬۰۰۰ دلار خواهد بود و مالیات ۲۲ درصدی به مبنای ۱۱ هزار دلاری تعلق می‌گیرد که رقمی معادل ۲٬۴۲۰ دلار می‌شود (جدا از دستمزد کارگزار گمرکی و عوارض اداری ترخیص).

قانون روسیه نرخ مالیاتی ترجیحی ۱۰ درصدی را برای سبد کالاهای اساسی غذایی حفظ کرده است، با این حال جای‌گیری قطعی گوجه خشک در این فهرست حمایتی نیازمند استعلام مستقیم در سامانه گمرکی است. افزون بر این، در توافق جامع تجارت آزاد ایران و اوراسیا (اجرایی از اردیبهشت ۱۴۰۴) نیز تخفیف‌های تعرفه‌ای پوشش داده شده‌اند؛ برای بهره‌گیری از هرگونه تخفیف تعرفه‌ای احتمالی، تطبیق دقیق ردیف تعرفه با کتابچه امتیازات توافق و ارسال گواهی مبدأ معتبر با فرمت اختصاصی اوراسیا الزامی است.

مقررات صادراتی ایران در سال ۱۴۰۵ چه اثری بر گوجه دارد؟

بخش عمده چالش‌های مقرراتی در نیمه نخست ۱۴۰۵ متوجه گوجه تازه زراعی بوده است. بر اساس بخشنامه‌های صادرشده در فروردین ۱۴۰۵، صادرات گوجه‌فرنگی مزرعه‌ای تا اطلاع بعدی متوقف شد؛ در حالی که در خصوص محصول فرآوری‌شده گوجه خشک، محدودیت اداری جداگانه‌ای در ابلاغیه‌ها دیده نشد.

این رویکرد مقطعی، تابعی از مصوبه اسفند ۱۴۰۴ بود که در آن صادرات کالاهای فصول ۱ تا ۲۴ کتاب تعرفه به‌صورت مشروط درآمد و سپس اقلام مجاز تدریجاً در قالب فهرست‌های معافیت ابلاغ شدند؛ به‌طوری‌که تا شهریور ۱۴۰۵ هفده فهرست تکمیلی انتشار یافت و طی آن محصولاتی نظیر خیار، بادمجان، انواعی از خربزه و سس‌ها مجوز خروج گرفتند. بر این مبنا، گوجه‌فرنگی فضای باز با کد تعرفه ۰۷۰۲۰۰۱۰ از جدول مجازها حذف شد، اما بارنامه‌های ثبت‌شده پیش از تاریخ مصوبه از این محدودیت مستثنی شدند.

در ادامه سال، تلاش برخی کارخانجات صنایع تبدیلی برای ایجاد محدودیت‌های صادراتی تابستانه نیز توسط نهادهای ناظر رد شد؛ چراکه سهم صادرات فصلی گوجه در اوج تابستان تنها حدود ۱۵ درصد برآورد می‌گردید.

گوجه در تمام سال از کجا تأمین می‌شود؟

مطابق برآوردهای سطح زیر کشت در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، حدود ۱۱۸ هزار هکتار از اراضی کشور به گوجه زراعی اختصاص یافته که هدفی معادل ۶٫۵۸ میلیون تن باردهی را دنبال می‌کند. برای یک مجموعه صنعتی خشک‌کن که ملزم به اجرای قراردادهای پایدار در ۱۲ ماه سال است، تکیه بر گوجه گلخانه‌ای و انعقاد قراردادهای پیش‌خرید بهترین راهکار به شمار می‌رود. اما اخیراً کارخانجات مدرن فرآوری و خشک‌کردن میوه و صیفی‌جات، استراتژی خود را تغییر داده و مستقیماً به سراغ «تولید اختصاصی مواد اولیه» رفته‌اند.

برای دستیابی به چنین هدفی و رسیدن به سریع‌ترین زمان باردهی، بی‌شک گلخانه هیدروپونیک کارآمدترین گزینه برای این کارخانجات به شمار می‌رود. در کشت هیدروپونیک (کشت بدون خاک)، به دلیل تغذیه مستقیم ریشه با فرمول‌های کودی دقیق، دوره رشد بوته به شکل چشمگیری کوتاه می‌شود و برداشت گوجه در تمامی ۳۶۵ روز سال بدون وقفه ادامه می‌یابد. علاوه بر این، کاهش ۹۰ درصدی مصرف آب در مقایسه با کشت سنتی، کنترل‌پذیری کامل آفات، کیفیت بافت فوق‌العاده متراکم و افزایش باردهی تا چند برابر در هر متر مربع، این بستر را به ایده‌آل‌ترین زیرساخت تأمین خطوط تولید تبدیل کرده است.

از طرفی، ارزیابی‌های مالی نشان می‌دهد که یکپارچه‌سازی فرآیند کشت و فرآوری، سودآوری را دوچندان می‌کند؛ به این معنا که جریان نقدی حاصل از درآمد گلخانه هیدروپونیک در کنار ارزش‌افزوده بالای گوجه خشک صادراتی، نه تنها هزینه استهلاک و قبوض انرژی تأسیسات کارخانه را سر‌به‌سر پوشش می‌دهد، بلکه ریسک نوسانات ارزی و کمبود محصول را به یک مزیت رقابتی پایدار تبدیل می‌سازد.

مسیرهای حمل گوجه خشک از ایران به روسیه در سال ۱۴۰۵ کدام‌اند؟

ترانزیت گوجه خشک از مبادی تولیدی ایران به مقاصد تجاری روسیه از طریق سه شریان اصلی دنبال می‌شود که هریک با گلوگاه‌های زیرساختی خاص خود مواجهند:

• مسیر جاده‌ای مرز آستارا: خط سنتی صادراتی شمال غرب که در مقاطعی با تراکم و توقف طولانی‌مدت تریلرهای ترانزیتی در گمرک همراه است.
• مسیر دریایی دریای خزر: استفاده از کشتی‌های باربری از بنادر کاسپین، انزلی، نوشهر و امیرآباد؛ جریانی که افت سطح تراز آب خزر طی سالیان اخیر ورود کشتی‌های با آبخور بالا به لنگرگاه‌ها را با محدودیت‌های مانوری مواجه ساخته است.
• کریدور ریلی شرقی اینچه‌برون: شریانی که با مشارکت ترانزیتی قزاقستان و روسیه فعال‌تر شده و در مقایسه با شاخه غربی ثبات عملیاتی مناسبی ارائه می‌دهد.

در کریدور ریلی شاخه غربی نیز عملیات اتصال قطعه ۱۶۲ کیلومتری رشت به آستارا به‌عنوان حلقه باقی‌مانده خطوط ریلی ادامه دارد؛ مسیری که تا زمان بهره‌برداری کامل، انتقال بارهای کانتینری ریلی به شبکه سراسری آذربایجان و مسکو را بدون تغییر پلتفرم غیرممکن می‌سازد.

نمایشگاه‌های غذایی مسکو چه فرصتی برای صادرکنندگان گوجه خشک دارند؟

رویدادهای بین‌المللی فرصت تعامل تجاری بی‌واسطه با زنجیره‌های توزیع و پخش مواد غذایی روسیه را فراهم می‌آورند که نمایشگاه جهانی WorldFood Moscow شاخص‌ترین آن‌ها است. دوره ۲۰۲۶ این رویداد در اواخر شهریور ۱۴۰۵ در محل مرکز همایش‌های بین‌المللی کروکوس اکسپو (Crocus Expo) در حومه مسکو به کار خود پایان داد و تقویم دوره‌های بعدی نیز برای پاییز سال‌های آتی هدف‌گذاری شده است.

در فضایی نمایشگاهی با تراکم بالای تأمین‌کنندگان، جلب توجه مدیران خرید شبکه سوپرمارکت‌های روسیه مستلزم استفاده از هویت بصری جذاب و مستندات گرافیکی شفاف به زبان روسی است. برای مجموعه‌هایی که استندها و سازه‌های نمایشی را همراه کاتالوگ‌ها از مبدأ ایران حمل می‌کنند، بهره‌گیری از تجهیزات پرتابل با راه‌اندازی سریع گزینه‌ای کاربردی خواهد بود. در همین زمینه، شرکت تابلوسازی رنگین رسانه به‌عنوان تولیدکننده سازه‌های ساینیج و استندهای نمایشگاهی در کشور، انواع لایت‌باکس‌های نمایشگاهی تاشو را در مدل‌های استار، اطلس و الماس جهت برپایی پاویون‌های صادراتی عرضه می‌کند.

با توجه به فاصله زمانی تا آغاز دوره‌های جدید رویدادهای بازرگانی در مسکو، صادرکننده باید فرآیند ثبت محصول، انطباق با چک‌لیست‌های TR CU و تثبیت تعهدات حمل را بر پایه آخرین تغییرات مقررات معافیت صادراتی کشور بازتنظیم نماید تا ریسک‌های ورود به بازار به حداقل برسد.